28.7 C
تهران
پنج‌شنبه 28 خرداد 1405 برابر با 2585 شاهنشاهی
کافه لیبرال

شناخت سه تن برای درک چپ مدرن

برای درک چپ مدرن، شناخت سه تن ضروری است؛ کسانی که هر یک به نوبه‌ی خود تعریفی نو از «آزادی»، «تاریخ» و «قدرت» ارائه دادند و در مجموع، بنیان‌های فکری بخش بزرگی از سیاست‌های پیشروِ معاصر را پی‌ریزی کردند.

ژان ژاک روسو در سده‌ی هجدهم، این شالوده را بنا نهاد. او استدلال می‌کرد که انسان آزاد و نیک‌سرشت زاده می‌شود، اما جامعه — به‌ویژه مالکیت خصوصی — او را به فساد می‌کشاند. این انگاره که تمدن خود سرچشمه‌ی نابرابری و سرکوب است، به هسته‌ی عاطفی اندیشه‌ی چپ بدل شد. روسو مفهوم «اراده‌ی عمومی» را جایگزین فردیت کرد و نهادهای سنتی را زنجیرهایی برشمرد که باید گسسته شوند.

کارل مارکس نقد رمانتیک روسو را گرفت و آن را به نظامی به‌ظاهر علمی بدل ساخت. او مدعی بود که مالکیت خصوصی و روابط طبقاتی نه تنها از نظر اخلاقی نادرست، بلکه از نظر تاریخی محکوم به فنا هستند. مارکس کانون توجه را از ذات انتزاعی انسان به زیربنای اقتصادی منتقل کرد و مدعی شد که تاریخ از مسیر مبارزه‌ی طبقاتی به سوی انقلابی نهایی و گریزناپذیر پیش می‌رود. ایده‌های او، تصرف قدرت و بازسازی کامل جامعه را به نام «پیشرفت» توجیه می‌کرد.

با این حال، تا سده‌ی بیستم آشکار شد که طبقه‌ی کارگر غرب دست به شورش نخواهد زد. در این میان، آنتونیو گرامشی تحول سرنوشت‌ساز بعدی را رقم زد. او استدلال کرد که سرمایه‌داری قدرت خود را نه لزوماً از طریق اقتصاد، بلکه از رهگذر «هژمونی فرهنگی» حفظ می‌کند؛ یعنی تسلط «اندیشه‌های بورژوایی» بر آموزش، رسانه، دین و جامعه‌ی مدنی. گرامشی نتیجه گرفت که انقلابیون پیش از دست‌یازی به قدرت سیاسی و اقتصادی، باید نهادهای فرهنگی را تسخیر کنند. این چرخش استراتژیک، تمرکز جریان چپ را از کارگران کارخانه‌ها به دانشگاه‌ها، مدارس، رسانه‌ها و نهاد خانواده معطوف ساخت.

این سه اندیشمند در کنار هم، معماری فکری چپ‌گرایی مدرن را ترسیم کردند: روسو گلایه‌ی اخلاقی علیه تمدن را فراهم آورد، مارکس روش انقلابی و توجیه تاریخی را عرضه کرد و گرامشی استراتژی بلندمدت فرهنگی را تدارک دید. فرجام این روند، جنبشی است که اکنون نه در پی مناقشه بر سر دستمزدها و کارخانه‌ها، بلکه در پی نبرد بر سر زبان، آموزش، هویت و مشروعیت اخلاقیِ خودِ جوامع غربی است.

انستیتو لیبرتی

مطالب بیشتری که ممکن است مورد علاقه شما باشند

تورم در دیدگاه اتریشی

cafeliberal

از سهام عدالت تا سهام آزادی

cafeliberal

مارکسیسم فرهنگی

cafeliberal

امیدی به جوبایدن برای حل مسئله ایران نیست، شیرین هانتر

cafeliberal

چپ چیست؟

cafeliberal

بازار سیاه، راه فرار از کنترل‌های دولتی، گفتگو با میلتون فریدمن

cafeliberal

دیدگاه خود را درباره این مطلب با ما و دیگران در میان بگذارید (حداکثر ۱۰۰۰ کاراکتر):

این وب سایت از کوکی ها برای بهبود تجربه شما استفاده می کند. ما فرض خواهیم کرد که شما با این مسئله موافق هستید ، اما در صورت تمایل می توانید انصراف دهید. تائید بیشتر بخوانید