توتالیتاریسم وطرفداران آن
سوسیالیسم، ایدئولوژی و چپ
اثر: لشک کولاکوفسکی
ترجمه: شهابالدین عباسی
مارکسیم مانند کلیدی است که همه قفلها را باز میکند. نظریه ای که میتواند هر چیزی را توضیح دهد! این جمله نقل به مضمون از لشک کولاکوفسکی به خوبی نشان میدهد که مارکسیسم و سوسیالیسم هر دو تنها افسانههایی راجع به دنیای بهتر هستند. افسانههایی که با آنها میشود هر کاری را توجیه کرد و همه چیز را ساده توضیح داد.
دغدغه نویسنده در مجموعه مقالات این کتاب توضیح این مسئله است که چگونه پیش بینیهای مارکس از اساس درست از آب در نیامدند و همینطور چگونه مارکسیسم استعداد اولیه ای داشت که در دستان استالین و لنین در شوروی پرورش یابد و به یک ایدئولوژی تمامیتخواه و نابود کننده زندگی آحاد بشر در کنار فاشیسم تبدیل شود.
چرا چنین شد؟ چرا و چگونه نظامهای سیاسی تمامیتخواه قدرت پیدا میکنند؟ چرا روشنفکران و نخبگان جامعه مقهور و شیفته کمونیسم شدند و به طرفداری از آن تا مدتها برخاستند؟
نویسنده در مقالات مختلف این کتاب نشان میدهد که روشنفکران فاقد دانش در باب واقعیت نبودند بلکه نحوه مواجهه اخلاقی آنان باعث شد تا هر چیزی را که مخالف نگاه خودشان بود مزاحم بدانند.
در مقابل دولتهای تمامیت خواه هم همواره به روشهایی برای تسلط بر مردم متوسل میشوند که به نظریات چپ نزدیکتر است. مثلا ایده برابری مطلق میان انسانها نزدیکی بسیاری با آرمانشهرگرایی و ایده انسان کامل و جامعه بی طبقه دارد. از سوی دیگر دولت توتالیتر فقط وقتی کنترل کامل بر زندگی مردم دارد که اقتصاد را دولتی و ملی کند که فقط در نظام سوسیالیستی امکان پذیر است.
کولاکوفسکی در ادامه توضیح میدهد که این حکومتها دروغ گفتن، تغییر واقعیت و دستکاری روزانه ذهن مردم را وظیفه خود میدانند، جامعه مدنی و نهادهای واسط و مردم نهاد را از بین میبرند و علاقه شدیدی به سرکوب شایستگان و نخبگان و جانشینی تازه به دوران رسیدهها به جایشان دارند. در چنین سیستمهایی جاسوسی و خبرچینی حرف اول را میزند و حکومت کاری میکند که همه از هم بترسند.
به نظر نویسنده قانون و به طور کلی تصمیمات حکومت پایه و اساس درستی ندارند و ویژگیشان در مبهم بودن قوانین است تا هر وقت که حکومت خواست آن را به نفع یا ضرر موافقان و مخالفنش تفسیر کند به قولی ایدئولوژی چیزی است که حاکم در لحظه آن را بخواهد و بگوید.
کتاب سرشار از نکنه سنجیهای ناب در برابر چرایی چپ شدن روشنفکران، نقد دیدگاههای مارکس، نقد روشنفکران، شرح تفاوت دروغ در نظامهای مستبد سنتی با مدرن و توضیح ریشههای مارکسیِ نظامهای توتالیتر است.
