قافلهٔ ایدئولوژی
ایدئولوژی سیاسی مثل قافلهست؛ قافلهای که از بیابانها عبور میکنه. کسی که میزنه به بیابان و صحرا باید دقیقاً حساب کرده باشه چند روز در سفر خواهد بود و غذا و آب به اندازۀ کافی برداره؛ باید واحهها رو بلد باشه تا حیوانات از خستگی...
«در باب هویتیابی روشنفکرانه»
تا به حال چند باری دربارۀ «روشنفکران» صحبت کردیم. البته شاید برای خود روشنفکران خوشایند نباشه که موضوعِ تحلیل قرار بگیرند. روشنفکران خودشون رو «دیوان عالیِ اخلاق و نقد جامعه» میدونند؛ یعنی خودشون رو بالاترین مرجع برای داوری دربارۀ امور و مسائل اجتماعی و تاریخی...
دوراهیِ بازتوزیع یا رشد اقتصادی
فقر چطوری از بین میره؟ چپِ سوسیالدموکرات میخواد فقر رو با «بازتوزیع» از بین ببره. یعنی دولت از طریق «بازتوزیع» ثروت رفاه عمومی رو افزایش بده. اما دولت که خودش پولی نداره بازتوزیع کنه، بلکه باید این پول رو از طریق گرفتن مالیات از حقوقبگیران،...
یکسانانگاری لیبرالیسم و فاشیسم — شعبدهبازی مارکسیستی
وقتی پدیدۀ فاشیسم ظهور کرد، به شدت ضدمارکسیستی بود و با مارکسیستها (چه مارکسیستهای انقلابی، یعنی کمونیستها، و چه مارکسیستهای اصلاحطلب، یعنی سوسیالدموکراتها) درگیر زدوخورد شدید میشد. این نیروی جدید خیلی قلدر بود و در زدوخورد خیابانی و در کار تشکیلاتی از خود مارکسیستها بهتر...
رؤیای اسکاندیناوی — سوسیالیسم قلابی چپ
همیشه میگن "دنیا چقد کوچیکه!"، آره! دنیا واقعاً کوچیکه. همون بحثی که همیشه ما با چپ ایرانی داشتیم، الان در آمریکا با چپ آمریکایی وجود داره. چپ ایرانی که وقتی باید "سوسیالدموکرات" میبود (یعنی وقتی باید چپ اصلاحطلب میبود)، کمونیست و چریک و مجاهد انقلابی...
فرار از بهشت سوسیالیستی
هیچ چیز به خوبی این تصویر نشون نمیده فرار از سوسیالیسم چطور چین رو متحول کرد: یک مکان در دو زمان! اینجا شِنژِن، یکی از بزرگترین شهرهای کنونی چینه، در سال ۱۹۸۰ فرقی با یک روستا نداشت و حالا... به یکی از بزرگترین کلانشهرهای صنعتی...
مولا علی نخستین سوسیالیست جهان!
در این پست نگاهی میندازیم به دادگاه گلسرخی و دفاعیهای که در نهایت در دادگاه ارائه داد. طبیعیه که شنیدن این حرفها پس از نیم قرن، باعث میشه ما این حرفها رو بر اساس تجربهها داوری کنیم و باز طبیعیه دادگاهی که در ذهن ما...
دولت و دور باطل مداخله در بازار
یه سوال که همیشه فکر ما رو مشغول میکنه، اینهکه چرا با وجود مداخله دولت در قیمتها — که مثلاً قراره باعث کنترل قیمتها بشه — باز اقلامِ مثلاً تحت کنترل گرون میشه....
بلیت بختآزمایی برای فردوسی
وقتی در آغاز قرن چهاردهم خورشیدی سیاستمدارها و نخبگان ایرانی دنبال این بودن که هویت ملی ایرانی رو دوباره بازتعریف و تقویت کنند، اسم فردوسی هم باید بیشتر از قبل زنده میشد. برای این منظور یه نهاد دولتی به وجود اومد: «انجمن آثار ملی» در...
کاپیتالیسم و هیولای انحصار
از عجایب عصر جدید اینکه چپ از پدیدهای تحت عنوان «انحصار» هیولا ساخته و مردم رو هم متقاعد کرده وجود این هیولا به دلیل کاپیتالیسم، یعنی بازار آزاد و اقتصاد لیبراله. برای اینکه ببینید این حرف چقدر عجیب و نامعقوله، مثل اینه که کسی بگوید...
رابطهٔ جیب شما با دمپایی پشمالو
شما فهرستی از نیازها دارید که به دقت ترجیحبندی شده. بعیده با صد میلیون سه روز برید استانبول و ۲۷ روز باقیمونده نون خشک بخورید. قطعاً سفر پایین فهرست ترجیحات شماست. نه شما، همهٔ مردم همینند: اول شکم، بعد سرپناه، بعد رفتوآمد، بعد هزینههای ارتباطات،...
چرا روشنفکران ما چپ شدند؟
چرا روشنفکران ــ یا شاید بهتر باشد بگوییم «نویسندگانِ» ــ ما چپگرا شدند؟ جواب این پرسش هرگز آسان نیست. هم باید عوامل پرشمار تاریخی و سیاسی را دقیق در نظر داشت و هم عوامل جامعهشناختی و روانشناختی ــ چهبسا سیر تحولات جمعیتشناختی نیز به اندازۀ...
در جستجوی خوشبختی
این انیمیشن نقد جامعهٔ کاپیتالیستی و مصرفگراییه. انسانها موشهای حقیری ترسیم میشن که سعی میکنند با خرید و مصرف خوشبختی کسب کنند. همه یکشکلند، زندگی یکنواختی و سرنوشت یکسانی دارند، و دنبال چیزی میدوند که بهش نمیرسن: "خوشبختی". و در نهایت "پول" همه رو به...
دموکراسی وسیلۀ شایستهسالاری نیست، وسیلۀ صلح است
سوءتفاهم دربارۀ دموکراسی یکی از شایعترین سوءتفاهمها در حیات سیاسیه. مشکل اینهکه بسیاری دقیقاً نمیدونند کارکرد دموکراسی چیه. وقتی هم جامعهای ندونه کارکرد دموکراسی چیه، انتظارات اشتباهی ازش داره، در نتیجه نقشآفرینی اشتباهی در نظم دموکراتیک میکنه و بعید نیست نهایتاً خیلی زود از دموکراسی...
برای مردم بیدوربین
این جملهٔ "چرا نمیذارید آدم کار کنه" را هر کسی که در ایران زندگی کرده میتواند بگوید — از وانتی محترم میوهفروش تا برترین متخصصان پیچیدهترین حوزهها. واقعیت این است که وضعیت ایران بیشتر برای عدم موفقیت طراحی شده است تا برای موفقیت و قشر...
نگاه گزینشیِ چپ به کشتار و سرکوب
چپ ید طولا و مهارتی اهریمنی در انکار کشتارهایی داره که مطابق افکار و عقاید سیاسی خودش یا از سوی رفقای حزبیش رخ داده. برای چپ هیچ موقع پرسش این نبوده که آیا کشتاری رخ داده یا نه، بلکه این بوده که این کشتار توسط...
نابرابری درآمدی ــ مسئله یا نامسئله؟
یکی از قویترین تورهای ماهیگیری سیاسی چپ بحث نابرابری درآمدیه. چپ نفسِ نابرابری درآمدی رو به مسئلۀ سیاسیِ حیاتی تبدیل میکنه. در حالی که اصلاً باید پرسید نابرابری درآمد و ثروت ماهیتاً مسئلۀ اصلیه یا مسئلۀ اصلی چیز دیگهست؟...
چه کسی، چقدر، چگونه در بازار آزاد پول درمیآره؟
اگر به جواب این سوال خوب فکر کنید، خیلی از سوالها و گرههای ذهنی دیگهتون هم باز میشه؛ به خصوص اگر از کاپیتالیسم بدتون بیاد، متوجه میشید این نفرت بیشتر احساسیه تا عقلانی؛ و اگر فکر کنید چیز ناعادلانهای در کاپیتالیسم وجود داره، نظرتون عوض...
«کشتار ارامنه» نخستین نسلکشی قرن بیستم
ما ایرانیها با اینکه با یک اقلیت ارمنی دوستداشتنی هموطنیم، عنوان «نسلکشی ارامنه» رو زیاد نشنیدیم و کمتر کسی میدونه ماجرا چی بوده است. در این پست به طور خلاصه فرایندی رو که به رخدادِ دردناک نسلکشی ارامنه توسط ترکان عثمانی منجر شد شرح میدم....
کاپیتالیسم، کیفیت زندگی و انسان ابزارساز
کیفیت زندگی ما فقط به میزان درآمد و حقوق بستگی ندارد. چپ با نگاهی عوامفریبانه در اینجا سادهسازی بسیار زمختی میکند تا ذهن افراد رو تسخیر کنه. چپ مسئلۀ اقتصاد اجتماعی رو فقط در مقدار درآمد میبینه: شما چقدر حقوق میگیری؟ حالا میشه با این...
مرغ وحشیِ سرمایه
گفتن یه سری حرفها بدیهیات بود... یعنی نه الان! گفتنش بیست، سی، چهل، پنجاه سال پیش هم بدیهی بود. وقتی امثال من سر از تخم بیخبری و ناآگاهی درآوردیم و این حرفها رو زدیم، اول فکر میکردیم چه کشف بزرگی کردیم. بعد که چرخ بیشتری...
نسبت بین کمّیت قوانین و پذیرش قوانین
وقتی قانون چیزهایی را ممنوع میکند که بیشتر مردم آنها را اخلاقی و درست میدانند، مردم شروع به نقض قانون میکنند. در چنین وضعی، تنها ترس از مجازات ــ نه حس عدالت ــ باعث اطاعت از قانون میشود. و وقتی مردم شکستن یک دسته از...
کدوم کره جنوبی؟ «بیتیاس» یا «سادانگ اوراک»
گروه کرهای بیتیاس یکی از معروفترین گروههای موسیقی در جهانه. حتی خودم بارها شنیدم که نوجوونهای ایرانی عاشق این گروهند و اصلاً به خاطر این گروه کرهای یاد میگیرند. به طور کلی محصولات فرهنگی ــ مثل سینما و موسیقی ــ ناخواسته تصاویری رو از یک...
یک ملت، دو خودرو
هر قدر تفکری و رویکردی «کاپیتالیسمستیزانهتر» باشه، خروجی و نتیجۀ نهاییش هم «مصرفکنندهستیزانهتر» میشه. ارتباطی مستقیم بین این دو وجود داره. توضیح و تبیین این ارتباط مستقیم الان در این پست نمیگنجه، بلکه تمام نوشتهها، مطالب، توضیحات و کتابهایی که من کار کردم همین رو...