شما با پولتون چی میخرید؟ فرض کنیم ماهی صد میلیون ثابت درآمد دارید. مستأجرید. تنها زندگی میکنید.
با پولتون چیکار میکنید. مثل همهٔ مردم، به خزانه غیب یا حساب بانکی پدر (یا شوگرددی/مامی) وصل نیستید و باید پولتون رو مدیریت کنید.
شما فهرستی از نیازها دارید که به دقت ترجیحبندی شده. بعیده با صد میلیون سه روز برید استانبول و ۲۷ روز باقیمونده نون خشک بخورید. قطعاً سفر پایین فهرست ترجیحات شماست. نه شما، همهٔ مردم همینند: اول شکم، بعد سرپناه، بعد رفتوآمد، بعد هزینههای ارتباطات، بعد کالاهای ضروری و هر چه به پایین فهرست میریم، از ضرورت اون کالا یا نیاز کاسته میشه. مثلاً یه دمپایی روفرشیِ پشمالو و منگولهدار شاید تا سالها حتی ته فهرست شما هم نباشه، اما مرغ و میوه همیشه در صدر فهرست کالاهای ماهانۀ شماست. شما پول مرغ و سیبزمینی و رفتوآمد و اینتدنت رو نمیدید دمپایی پشمالو یا بند چرمی جدید برای اپلواچتون بگیرید. وقتی همهٔ کالاهای ضروریتر رو تهیه کردید، پسانداز لازم رو هم انجام دادید، شاید یک کالا یا خدمات کمضرورت بخرید.
شما طبق سلسلهمراتب ضروریاتتون پولتون رو خرج میکنید. نه شما، همهٔ ما! هیچکس روز اول ماه با اینکه گوشیش نوئه، پول نمیده گوشی جدیدتری بگیره و چند روز بعد پول نداشته باشه غذا بخوره.
خب… از اینجا بریم ببینیم ساختار بازار چطوری تنظیم میشه.
بازار آزاد جائیه که همهٔ تولیدکنندگان، کالا و خدماتشون رو عرضه میکنند و مصرفکنندگان هم برای تهیه مایحتاجشون دقیقا طبق سلسلهمراتب ترجیحاتشون دست به انتخاب و خرید میزنند. اینجا چهکسی تعیینکنندهست که چه چیزی با چه کیفیتی و چه مقدار تولید و عرضه بشه؟ بله، مصرفکننده. من و شماییم که با اون فهرست ضروریاتمون کالاها و خدمات عرضه شده رو بررسی، ارزیابی و خرید میکنیم. تولیدکننده باید تابع احتیاجات و ترجیحات مصرفکنندگان باشه. پس مصرفکننده سمت و سو و کیفیت و کمیت و همینطور قیمتهای بازار رو رقم میزنه. کل جامعه هم مصرفکنندهست؛ با مصارف متفاوت و متنوع.
تولیدکننده اگر میخواد سرپا بمونه باید سود کنه (فروش داشته باشه)؛ برای اینکه بفروشه باید مصرفکننده رو متقاعد کنه. نتیجه چی میشه؟ این میشه که تولیدات بازار کاملاً حول محور همون ضروریاتِ من و شما شکل میگیره. مطمئنترین راه برای رسیدن به سود اینهکه تولیدکننده ضروریترین چیزها رو تولید کنه. حتی کمدرآمدترین افراد هم خوراکی میخرند. پس شلوغترین محل تقاضا (یعنی مصرف) به طور خودکار به شلوغترین محل عرضه (یعنی تولید) هم تبدیل میشه. هر چه درجه ضرورت یک کالا کمتر میشه، اون بازار خلوتتر میشه.
نتیجه چیه؟ نتیجه اینهکه بازار به شکل خودکار و به بهترین نحو منابع رو طبق ضروریات جامعه مصرف میکنه. مصرفکنندگان با هزینهکردشون به تولیدکنندگان دستور میدن منابع چه جاهایی با چه ترتیب اولویتی مصرف بشه. اینطور نیست که در بازار منابع بابت چیزهای غیرضروری هدر بره. اصلاً بازار هست تا جلوی اتلاف منابع رو بگیره. همونطور که شما دمپایی پشمالو رو به مرغ و گوشت ترجیح نمیدید، این سیستم ترجیحات دقیقاً در بازار منعکس میشه و تولیدکنندگان هم طبق همون ترجیحات منابع رو صرف تولید میکنند.
پس اینطور نیست که سرمایه لازم از تولید نیازهای حیاتی گرفته شده باشه و رفته باشه برای تولید چیزهای غیرضروری. بلکه بازار سرمایهها، نیروی کار و منابع اول رو طبق سلسلهمراتب ضروریات و احتیاجات جامعه به کار میبره. بازار منابع رو طبق ضروریات برای تولید مصرف میکنه.
در اینجا یک شاهکار رخ میده: در بازار آزاد که سیستمش توسط دولت مختل نشده باشه، این تمرکز بازار بر سلسلهمراتب ضروریات باعث میشه رقابت و منابع بیشتری سمت تولید نیازهای ضروریتر بره و در نتیجه نیازهای ضروری دائم با کیفیت، قیمت و کمیت بهتری عرضه میشه.
نتیجه اینکه: خوراک دائم درصد کمتری از درآمد فرد رو به خودش اختصاص میده. علاوه بر اینکه کیفیت و کمیت در احتیاجات اصلی بالا میره، قیمت هم کاهش پیدا میکنه و دائم بخش کوچکتری از درآمد شما صرف ضروریات اصلی میشه.
این معجزه بازار آزاده. هر چه در یک اقتصاد بازار آزادتر باشه، این کارکرد بازار بهتر انجام میشه: ضروریترین کالاهای مورد نیاز شما ارزونتر درمیاد.
بنابراین:
بله. در بازار کالاهایی تولید و عرضه میشه که اصلاً ضروری نیست، اما طبق منطق سودمحور بازار اتلاف منابع در این کالاها صورت نگرفته، چون خود بازار منابع رو طبق ضروریات مصرفکنندگان به کار میبره.
دوم اینکه، اصلاً وجود کالاهای غیرضروری، یعنی قبلاً عرضه کالاهای ضروریتر اشباع شده. گسترش بازار بر اساس اولویتهای مصرفکنندگانه.
و در نهایت: چپها و سوسیالیستها همیشه سعی میکنند با اشاره به تنوع تولیدات در بازار مردم رو فریب بدن و بگن: بازار آزاد منابع رو هدر میده و صرف چیزهای غیرضروری میکنه؛ چون انگیزه بازار خودخواهی و سودجویی تولیدکنندگانه. اما واقعیت کاملاً بر عکسه! بازار ماهیتاً — و اتفاقاً چون سودمحوره — از تولید ضروریترین کالاها به سمت تولید کالاهای کمضرورتتر گسترش پیدا میکنه؛ تا برسه در ته صف تولید، به کالاهای لوکس. سیستم بازار آزاد ماهیتاً موجب کمترین اتلاف منابع و بهترین تأمین نیازها میشه. — اما چپ است و همهچی رو چپکی میفهمه.
مهدی تدینی
@Garajetadayoni | گاراژ (https://t.me/Garajetadayoni)
لینک کوتاه: https://bit.ly/4wtYklo
