امروز باید یکبار برای همیشه با این گزارهی کهنه که «روشنفکری در ایران چپ است» وداع کنیم. دستکم در ایران امروز، دیگر چنین نیست و ازاینپس نیز نخواهد بود.
بهواسطهی علایق و فعالیتهایم، با شمار زیادی از اقتصاددانان، فلسفهخواندگان، شاعران، نویسندگان و مترجمان داخل ایران در ارتباطم. گسترش لیبرالیسم، ایرانگرایی، دفاع از بازار آزاد و محافظهکاری لیبرال در میان این نسل واقعاً حیرتانگیز است. نسلی در حال ظهور است که نه شیفتهی انقلاب اسلامی و نکبت۵۷ است، نه فقر و مستضعفبودن را فضیلت میشمارد، نه از سرمایه و توسعه و رفاه نفرت دارد و نه ایران را قربانی آرمانهای جهانوطنی و ایدئولوژیک میکند.
فشار جمهوری اسلامی بر ایرانگرایان، اندیشههای ملی و طرفداران شاهزاده رضا پهلوی چنان سنگین است که کسانی که تحولات فکری داخل ایران را از نزدیک دنبال نمیکنند، شاید هنوز ابعاد این دگرگونی که در میان «روشنفکران» امروز روی داده را ندیده باشند. اما این جریان وجود دارد، رشد کرده است و دیگر نمیتوان آن را با سانسور، برچسبزنی و هیاهوی بازماندگان روشنفکری چپ پنهان کرد.
عصبانیت، پرخاشگری و حمله به داریوش آشوری را نیز باید از همین منظر دید. مخالفان او میدانند که کار سترگ و موضعگیری روشن آشوری میتواند سدشکن باشد و به این نسل تازهی روشنفکری، ادبیات و فرهنگ که از آن سخن گفتم، شجاعتی مضاعف ببخشد تا با صدایی بلندتر سخن بگوید.
آنچه خشم روشنفکری فسیلشده را برانگیخته، صرفاً دیدار داریوش آشوری و شهلا شفیق با شاهزاده رضا پهلوی نیست؛ بلکه فروریختن انحصاری است که دههها بر تعریف «روشنفکر»، «آزادیخواهی» و «اندیشهی مترقی» تحمیل شده بود. ضمن اینکه چپها باید به چنین دیدارهایی عادت کنند؛ زیرا، به قول امروزیها، «شگفتانهها» هنوز در راهاند.
چپ دیگر وجدان بیدار جامعه نیست؛ در بسیاری از موارد، خود به دستگاهی برای سرکوب فکری، مرزبانی ایدئولوژیک و نگهبانی از میراث ویرانگر پنجاهوهفت تبدیل شده است.
دورانی که در آن روشنفکری مترادف چپبودن بود، به پایان رسیده است. اکنون نسلی وارد میدان شده که ایران را دوست دارد، آزادی را بدون مالکیت خصوصی و بازار آزاد ممکن نمیداند، از سنت نمیگریزد و در برابر بتهای فکری نسل پنجاهوهفت سر فرود نمیآورد.
بهزاد مهرانی
✅@behzadmehrani77
لینک کوتاه: https://bit.ly/4xsxH0c
در همین رابطه:
داریوش آشوری، مترجمِ «چنین گفت زرتشت» نیچه، در زادروزش سطرهایی از این کتاب را انتخاب کرد و در برابرِ دوربین خواند. بیدلیل نخواند…
