🔹 حرکت در فیزیک نیوتونی
در دیدگاه نیوتن، میل طبیعی هر جسم، حفظ حالت فعلی‌اش است. جسمِ در حرکت، تمایل به ماندن در حرکت، و جسمِ ساکن، تمایل به ساکن ماندن دارد. نیوتون این میل طبیعی را لَختی (inertia) می‌نامید. حرکت به نیروی خالص (net force) وارد بر جسم بستگی دارد. هر جسمی در کیهان در حالت سکون یا در حرکت یکنواخت در خط مستقیم باقی می‌ماند مگر اینکه نیروی خارجی بر آن وارد شود؛ هر جسمی سرعت خود را در خط مستقیم حفظ می‌کند، مگر اینکه نیرویی آن را مجبور به تغییر کند. (۱)
برای نمونه، یک مشت گِل، به دلیل نیروی گِرانش زمین (gravity) به سمت زمین سقوط می‌کند؛ دود بدون مانع به بالا می‌رود، زیرا هوای گرم آن چگالی (density) کمتری از هوای پیرامونی‌اش دارد؛ پَر کُندتر از یک مُشت گِل به زمین سقوط می‌کند زیرا مقاومت هوا (air resistance) نیروی مخالف بیشتری نسبت به جرم (mass) کوچک آن اعمال می‌کند. همه اجسام در خلاء با نرخ یکسانی سقوط می‌کنند و شتاب ناشی از گرانش برای اجسام سنگین و سبک یکسان است. (۲)
روی زمین، به دلیل نیروی غالب گرانش، به نظر می‌رسد که اجسام به صورت مستقیم سقوط می‌کنند. حرکت فراتر از زمین، مانند حرکت اجرام آسمانی، از همان اصول حرکت روی زمین پیروی می‌کند: ماه به دور زمین و سیارات به دور خورشید در مسیرهای خمیده حرکت می‌کنند که نتیجه ترکیب مداوم لَختی و جاذبه گرانشی است. قوانین یکسانی در سراسر کیهان حاکم است و اجرام آسمانی از همان مواد زمینی تشکیل شده‌اند و تابع همان قوانین مکانیکی هستند. (۳)
شخصی که گاری را هل می‌دهد، نیرویی بر آن اعمال می‌کند که بر لَختیِ گاری غلبه می‌کند. (۴)
🔹️ حرکت در فیزیک ارسطویی
ارسطو، حرکت (motion)(kinesis) را به دو نوع طبیعی (natural)(physin) و قِسری (violent)(para physin) تقسیم می‌کند. حرکت طبیعی از طبیعت یک جسم ناشی می‌شود. هر جسم ترکیبی است از چهار عنصرِ خاک، آب، هوا و آتش؛ و حرکت جسم به نحوه ترکیب عناصر آن، بستگی دارد. هر جسمی در کیهان، جایگاهی (place)(topos) طبیعی دارد. هر جسمی که در جایگاه طبیعی خود نباشد، برای رسیدن به آنجا تلاش خواهد کرد. حرکت طبیعی، غایت (purpose)(telos) دارد؛ بازگشت جسم به جایگاه طبیعی‌اش. (۱)
برای نمونه، یک مشت گِل، چون از جنس خاک است، به طور طبیعی به زمین سقوط می‌کند. دود که از جنس هواست، به طور طبیعی به بالا می‌رود؛ پَر به طور طبیعی به زمین سقوط می‌کند، اما آهسته‌تر از گِل، چرا که مخلوطی از هوا و خاک است. اجسام سنگین‌تر سخت‌تر تلاش می‌کنند و سریع‌تر از اجسام سبک‌تر سقوط می‌کنند. (۲)
در زمین، حرکت طبیعی یا مستقیم به بالاست یا مستقیم به پایین. در آسمان اما، حرکت طبیعی اجرام، دایره‌ای است. به همین دلیل است که خورشید و ماه، در مدارهایی به دور زمین می‌چرخند. اجرام آسمانی از جنس عنصر پنجمی به نام اِثیر (quintessence)(aether) هستند. (۳)
در مقابل حرکت طبیعی، حرکت قسری قرار دارد. حرکت قسری، توسط فشارها و کشش‌ها به اجسام تحمیل می‌شود. شخصی که گاری را هل می‌دهد، حرکت را برخلاف طبیعت گاری به آن تحمیل می‌کند؛ چنانکه باد، حرکت را بر کشتی‌ها تحمیل می‌کند. در حرکت قسری، اجسام نه به خاطر طبیعت‌شان، بلکه به دلیل نیروهای تحمیل شده، حرکت می‌کنند. (۴)
🔹 طبیعیات ارسطو در دینکرد
کرده ۱۱۲ از دینکرد سوم به تبیین بارش باران می‌پردازد. در این کرده، مفاهیم وام‌گرفته شده از ارسطو در چارچوب جهان‌بینی زرتشتی ریخته شده‌اند. فِرِستِش باران، برای درمان خشکی اهریمنی است. حرکت دو نوع است: سرشت‌آهنگ یا طبیعی (پهلوی: Pad-Xwad-Ĉihr) (یونانی:katà phýsin) (κατὰ φύσιν) و سرشت‌ستیزانه یا پاد-سرشت یا قِسری (پهلوی: Pad-be-Ĉihr) (یونانی:parà phýsin) (παρὰ φύσιν). دستور بارش باران را اورمزد صادر می‌کند، سرآمد کارگزاران باران، تیشتَر (تیر) و سَدویس هستند. مقابله با پتیاره‌های باران با آناهید، و توزیع آن با بُرز است. کاهنده اصلی باران، دیو اَپوش است. زمانی که باد، سرشت گرمی پذیرد، قطره‌های ریز باران را می‌سازد؛ به همین ترتیب، پذیرش سرشت نمناکی، قطره‌های باران را درشت می‌کند. سرشت سردی، باران را به برف و سرشت خشکی، باران را به تگرگ مبدل می‌کنند.
لینک کوتاه: https://bit.ly/4ij9jIL
