اقتصاد دولت محور

📍مطالعات نظری و مشاهدات کاربردی و تجربه کشورها نشان داده‏اند که: شعار مزبور، از اساس دارای اشكال بوده و مخصوص اقتصادهای کنترلی مثل اقتصاد ایران برای ايجاد كنترل بيشتر دولت بر اقتصاد مورد استفاده قرار مي‏گيرد.

▪️یکی از مهم‏ترین دلائل عقب‏ماندگی کشورهای یادشده اینست که آن‏ها به دلیل گرایش به تفکر سوسیالیسم یا کمونیسم، از یک اقتصاد دولتی برخوردارند؛

به ‏عبارت دیگر، سازوکارهای نظام سرمایه در اختیار مردم نیست و در انحصار دولت قرار دارد.

بدیهی است که گرایش دولتی شدن اقتصاد، از ایدئولوژی فلسفی رهبران همان کشورها منبعث می‏شود؛ رهبرانی که هنوز در اندیشه کنترل جوامع خود در مظاهر مختلف هستند.

💲اقتصاد دولت محور، ضمن آن‏که عدم کارائی را در کل جامعه تسری می‏دهد؛ بواسطه کنترل بر سازکاروهای نظام سرمایه، فساد را در زوایای مختلف اقتصاد و جامعه به‏جریان می‏اندازد و کارگزاران حکومتی را اگر به فساد نکشاند، قطعا با عدم کارآئی مواجه خواهد كرد.

▪️که نتیجه آن، عقب‏ماندگی کشور است که درضمن هیچ‏گونه نظارتی از طرف روشنگران، متفکران و اندیشمندان جامعه و به‏طور کلی اصحاب رسانه و مطبوعات بر آن مترتب نخواهد بود؛ چراکه امکان بازرسی و نظارت اصحاب فکر و قلم از طرف گروه‏های فشار و سازوکارهای دولتی، سلب می‏شود.

💲بنابراین، در چنین شرایطی هرآن‏چه که کارگزاران دولتی انجام دهند، “حق” مطلق تلقی شده و هرگونه مخالفت یا انتقاد از آن، تشویش اذهان عمومی، برهم زدن امنیت ملی و…. تصور خواهد شد که باید به شدیدترین صورت، برخورد شود.

▪️بدین‏صورت درحالی‏که وظیفۀ گروه‏های روشنگری مزبور در اقتصادهای غیردولتی مراقبت از تخلفات احتمالی سرمایه‏داران در ابعاد مختلف اقتصادی-اجتماعی و سیاسی و مشارکت محتمل برخی از کارگزاران دولتی با آن‏ها و به‏طور کلی شفاف کردن اوضاع جاری نزد اذهان عمومی جامعه است.

💲در اقتصاد و جامعۀ کنترلی ایران، این امر به ‏منزله درگیری و رو در روئی متفکران و اصحاب قلم با دولت محسوب می‏شود. یکی از وظایف بارز دولت در اقتصادهای آزاد، حراست و حمایت از اقدامات اصحاب قلم و فکر در مقابل زیاده ‏خواهی‏های نظام سرمایه ‏داری است.

درحالی‏که همزمان، مقابله با زیاده ‏خواهی‏ها، ناکارائی‏ها، فساد و تخلفات اقتصادهای دولتی می‏تواند عواقب سختی درپی داشته باشد و کسی هم حمایت از منتقدین را به‏عهده ندارد.

🔅آزادی فعالیت اصحاب فکر و قلم در اقتصادهای آزاد آن‏چنان گسترش می‏یابد که آن‏ها اجازه دارند به ‏طور مستدل، بالاترین مقام سیاسی کشور را به چالش بکشانند و او را از اریکه قدرت به‏زیر اندازند.

▪️درحالی‏که در جوامع کنترلی، کمترین انتقاد از رهبران، جرم تلقی شده و مستجاب مجازات است و در آزادترین شرایط، متفکرین و منتقدین همیشه باید با استعاره و کنایه حرف‏های خود را بازگو كنند، اگر می‏خواهند از تیغ حاکمیت درامان باشند.

به ‏عبارت دیگر، در نظام های کنترلی، کسی را یارای مقابله با عقب‏افتادگی و پسرفت جامعه نیست و بنابراین نظام کنترلی، باعث تشدید وخامت عقب‏افتادگی می‏شود، بدون آن‏که کسی بتواند علامت سئوالی در مقابل آن بگذارد و رهبران سیاسی کشور را مورد بازخواست قرار دهد.

💲شاید به همین دلیل باشد که نئوکلاسیک‏های اقتصادی به اصرار می‏گویند که تنها کشورهائی می‏توانند از اقتصاد آزاد برخوردار شوند که از نظام سیاسی مردم‏سالار بهره  ‏مند باشند.

به ‏عبارت دیگر، هرکجا اقتصاد دولتی مشاهده شود، نمایان‏گر آنست که نظام سیاسی در آن کشورها به ‏طور واقعی مردم‏سالار نیست، هرچند شعارش را بدهند و تفکر اقتصادی کنترلی بر تمامی زوایای جامعه رخنه نموده است.

نظام سیاسی مردم‏سالار وظیفه دارد که تبعات منفی نظام سرمایه ‏داری را که از مظاهر نظام اقتصاد آزاد است، کنترل كرده و عدالت نسبی در جامعه استوار سازد، درحالی‏که در اقتصادهای دولت سالار که سازوکارهای سرمایه را در ید قدرت خود قرار داده است، تمامی مفاسد و تبعات منفی آن‏را نیز در خود هضم خواهد كرد و هیچ‏کس را یارای مقابله با آن و تصحیح روند نیست.

💲 در اقتصادهای مردم‏سالار، دولت به حرف اقتصاددانان گوش داده و به علمی بودن اقتصاد اعتقاد دارد،‌ درحالی‏كه در نظام های کنترلی عكس آن صادق است.

✍🏼دکتر دهقانی-اقتصاد و توسعه